Füzuli Azərbaycanın tarixi, mədəni və mənəvi irsinin mühüm hissəsini özündə birləşdirən qədim yaşayış məskənlərindəndir. Şəhərin və rayonun tarixi yalnız müasir hadisələrlə deyil, əsrlər boyu formalaşmış mədəni ənənələrlə də səciyyələnir. Füzulinin 1827-ci ildə əsasının qoyulması, sonradan Qaryagin adlandırılması və 1959-cu ildə böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin adı ilə tanınması onun tarixi inkişafının mühüm mərhələləridir. Rayonun adı Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsinin irsi ilə bağlı olduğundan şəhərin mədəni kimliyində xüsusi yer tutur. Bu tarixi və mənəvi bağlılığın qorunması Füzulinin gələcək nəsillərə tanıdılması baxımından əhəmiyyətlidir. Füzuli rayonu tarixi-dini abidələri ilə də zəngin ərazilərimizdən biridir. Babı kəndində yerləşən XIII əsrə aid Şeyx Babi Yaqub türbəsi bölgənin orta əsrlər memarlıq irsinin diqqətəlayiq nümunələrindəndir. Aşağı Veysəlli kəndindəki Mirəli türbəsi və digər tarixi abidələr ərazinin mədəni keçmişi barədə mühüm məlumatlar daşıyır. Bu abidələrin qorunması Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının yaşadılmasına xidmət edir.
Azad edilmiş ərazilərdə mədəni irsin araşdırılması, sənədləşdirilməsi və mümkün olduqda bərpası dövlətin humanitar siyasətinin vacib istiqamətlərindən biri olmalıdır. Füzulinin yenidən qurulması prosesində qardaş və dost ölkələrin dəstəyi beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin təşəbbüsü ilə Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşa edilməsi Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm rəmzidir. Müasir təhsil infrastrukturu ilə təchiz edilmiş bu məktəb şəhərdə yeni nəslin yetişməsi və təhsil imkanlarının genişlənməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüs qardaş xalqlar arasında dostluğun yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret layihələrlə də möhkəmləndiyini göstərir. Təhsil sahəsində belə əməkdaşlıq uzunmüddətli humanitar əlaqələrin inkişafına zəmin yaradır. 2024-cü il martın 12-də Füzulidə Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin açılması Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasındakı dostluq münasibətlərinin daha bir nümunəsi olmuşdur. Mərkəzin yaradılması uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişafına və mədəni fəaliyyət imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentlərinin açılış mərasimində iştirakı layihənin iki ölkə arasındakı əlaqələr baxımından əhəmiyyətini vurğulamışdır. Bu cür təşəbbüslər azad edilmiş ərazilərdə sosial həyatın canlanmasına beynəlxalq tərəfdaşlığın verdiyi töhfəni göstərir. Eyni zamanda, təhsil və mədəniyyət sahəsində birgə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə şərait yaradır. Füzulinin gələcək inkişafı milli-mədəni irsin qorunması ilə müasir sosial-iqtisadi imkanların birləşdirilməsini tələb edir. Şəhərin tarixi abidələri, təhsil müəssisələri və yeni yaradılan ictimai məkanları vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində dəyərləndirilməlidir. Mədəni irsin turizm imkanları ilə əlaqələndirilməsi yerli iqtisadiyyata əlavə töhfə verə bilər, lakin bu zaman abidələrin qorunması əsas prinsip olaraq qalmalıdır. Füzulidə Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının yaşadılması və dost ölkələrlə əməkdaşlığın genişləndirilməsi milli maraqlarımıza uyğun uzunmüddətli nəticələr yarada bilər. 17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü azadlığın, mədəni irsin, beynəlxalq həmrəyliyin və quruculuğun vahid məqsəd ətrafında birləşdiyi əlamətdar tarixdir.
İqbal Nağıyev;
Neftçala rayonu
